Sağlık okuryazarlığı ve Fonksiyonel Beslenme

 

Fonksiyonel beslenme, bireysel değerlendirmeler yapmak ve bütüncül beslenme uygulamalarını tanımlamak üzerine kuruludur. Doğum ve sağlık öyküsü, gastrointestinal sağlık, enfeksiyon öyküsü, çevresel toksinlere maruziyet, beslenme durumunun değerlendirilmesi, besin intoleransı ve alerjisi dahil mikrobiyom analizi gibi değerlendirmelere olanak sağlar. Bitkisel takviyeler, yoga, kayropraktik/psteopatik manipülasyon ve meditasyon gibi geleneksel tıbbı bakım ve tamamlayıcı yaklaşımlardan oluşmaktadır. Ayrıca bağırsak mikrobiyomunu geliştirmek için anti inflamatuar bileşenler ve prebiyotikler/probiyotiklerden yararlanılmaktadır  (Toygar, 2022). Unutulmamalıdır ki fonksiyonel beslenme bir uzman kontrolünde gerçekleştirilmelidir.

Sağlık okuryazarlığının ilk kez 1974 yılında Simonds tarafından bireyin sağlığı için yetenekleri gibi bir tanımı yapılmıştır.  Günümüzde bireylerin, hayatlarının kaliteli ve sağlıklı bir şekilde devamlılığını sağlamaları için hastalık durumlarında en uygun şekilde sağlık bilgisine erişmeleri olarak (Nutbeam, 1998; Çopurlar ve Kartal, 2016; Sarhan vd, 2023) önem kazanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü sağlık okuryazarlığını, sağlıkla ilgili bilgiye ulaşma, bu bilgiyi anlama, yorumlama ve kullanma kapasitelerini içeren sosyal beceriler olarak tanımlamaktadır (Nutbeam, 1998).

Sağlık okuryazarlık düzeyi yüksek bireyler toplumsal ve küresel iyileşmenin anahtarını ellerinde tutmaktadırlar.  Bu sağlık hizmetlerinin verimli kullanılmasını, daha düşük ilaç maliyeti ve daha az sağlık kuruluşuna başvuru sayısını ile daha az hasta yatış oranları olduğunu bildirmiştir (Gerich vd., 2022). Bu alanda sağlıklı besinlere nasıl ulaşabileceğimizi ve sağlıklı bir şekilde nasıl tüketeceğimizi bilmemiz ilk ögelerdendir. Mesela, ülkemizde fazla pişmiş ızgara, fırınlama veya közleme ile yapılmış gıdalar akrilamid denilen kanserojen gıdalar olarak sınıflandırılmıştır. Bu nişastalı ürünler besleyiciliğini kaybederek disbiyoz oluşumuna neden olabilmektedir (Akın, 2024). Bu bilgi gıda seçimimizi temelden etkileyecektir.

Son dönemlerde sosyal medya platfomlarının da bu yönden çok aktifleştiği görülmektedir. Bu platfomlarda bir çok sağlık çalışanı (Doktor, ebe, diyetisyen, psikolog gibi)  takipçilerine tavsiyeler vermektedir. Temiz içerik, sağlıklı doğal gıda ve temel yönlendirmeler yaparak GDO’lu ürünler, pestisitler, mikroplastikler, işlenmiş gıdalar ve daha bir çok konuda Sağlık Okuryazarlığını arttırıcı faaliyetlerde bulunmaktadırlar.